روانشناسی و تربیت کودک و نوجوان, روانشناسی و شخصیت

چگونه کودک خلاق‌تری داشته باشیم؟ 10 روش علمی پرورش خلاقیت کودک

کودک خلاق
4.3
(13)

آرزوی هر پدر و مادری دیدن موفقیت فرزندشان است. بیشتر پدر و مادر‌ها دوست دارند بچه‌شان وقتی بزرگ شد مثل اینشتین، بتهوون، شکسپیر و یا نسخه وطنی همین افراد حافظ، سعدی، مریم میرزاخانی و تختی شود. یکی از راهکارهای داشتن چنین بچه‌هایی ایجاد شرایط برای پرورش خلاقیت است اما معمولاً آگاهی درباره روش‌های پرورش خلاقیت کودک کم و یا حتی سطحی است. خیلی‌ها تصور می‌کنند که برای داشتن کودک خلاق حتماً باید در کلاس‌های آموزشی خاصی شرکت کنند اما لزوماً این‌طور نیست.

کودک نابغه

اگر می‌خواهید با چند راهکار علمی و در عین حال کاربردی برای داشتن فرزند خلاق آشنا شوید، آقای میچ رسنیک، استاد دانشگاه MIT، برای شما چند توصیه عملی دارد. برای دانستن این راهکارها در ادامه همراه ما باشید.

کودک خلاق یا بی قانون؟ مسئله این است

یک باور غلط درباره خلاقیت این است که کودک باید رها و آزاد گذاشته شود و هیچ حد‌ و‌ مرزی برایش تعیین نشود تا باعث بروز خلاقیت شود اما این درست نیست. منطقی است که کودک به خاطر ماهیت کنجکاوانه‌ای که دارد نگاه خلاق‌تری به محیط اطرافش داشته باشد اما هر چیزی در قالب یک چارچوب شکل می‌گیرد. کودک نیاز به حمایت خانواده و اطرافیانش دارد تا شرایط و محیطش برای پرورش این مهارت آماده شود.

«چقدر به او اجازه بدهم که آزاد باشد؟ اصلاً برایش قانون خاصی تعیین کنم؟ چه زمانی به حرفش گوش کنم؟ کی ازش سوال بپرسم؟ کی پای حرف‌هایش بنشینم؟»

محیطی برای پرورش خلاقیت

تصور کنید بچه تان یک گوشه خانه در حال نقاشی کشیدن است. اگر شما در کنارش نباشید او باز هم غرق در دنیای رنگ‌ها می‌شود اما با این وجود او نیاز به توجه و حمایت شما دارد. محیطی که کودک در آن رشد می‌کند خیلی روی شکوفایی استعداد‌هایش اثر دارد. در حقیقت در آموزش خلاقیت مشکل اصلی نحوه آموزش نیست بلکه مشکل در ایجاد محیط غنی برای پرورش این مهارت است.

برای داشتن چنین محیطی نیاز داریم با 5 جنبه مهم مارپیچ خلاقیت آشنا شویم. فرآیندی که در آن کودک اول تصور می‌کند که چه کاری می‌خواهد انجام دهد، بعد از طریق بازی با وسایل و ابزار‌های مختلف خیال‌پردازی‌هایش را عملی می‌کند، افکارش را با دیگران به اشتراک می‌گذارد و در نهایت تجربه هایش را در زندگی شخصی استفاده می‌کند. بیایید با مارپیچ خلاقیت بیشتر آشنا شویم:

کودک خیال‌پردازی می‌کند

  • ایده بوم سفید

یک کاغذ یا بوم سفید می‌تواند پر از ایده‌های نگفته باشد. فقط کافی است به بچه تان فرصت خیال‌پردازی دهید. اجازه دهید هر چیزی را که می‌خواهد نقاشی کند. ممکن است اوایل کار ایده ای نداشته باشد اما ناامید نشوید. برای شروع می‌توانید از نقاشی‌های نمونه استفاده کنید. ایده نقاشی را جلوی او بگذارید و از او بخواهید که آن را بکشد. ممکن است کودک فقط سعی در کپی کردن نقاشی کند. برای شروع اشکالی ندارد اما دقت کنید که او به این کار عادت نکند. وقتی نقاشی را می‌کشد از او بخواهید که ایده یا نظر خودش را هم در نقاشی بیاورد. هر تغییری که دوست دارد ایجاد و طرح اولیه را به یک ایده جدید تبدیل کند.

کاغذ و مداد‌ رنگی
  • از شلوغی تا شکوفایی

خیلی‌ها فکر می‌کنند که خلاقیت فقط یک کار ذهنی است اما این فرآیند محدود به ذهن نیست و دست‌ها هم در پرورشش نقش دارند. اجازه بدهید فرزندتان با وسایل مختلف دور و اطرافش را بهم بریزد. حتی به این کار تشویقش کنید. شاید این کار به نظر بی هدف بیاید اما می‌تواند زمینه ساز ایده پردازی‌ برای کودکتان باشد. البته بعد از اتمام کار با همکاری خودش محیط را مجدد نظم دهید تا منظم بودن را نیز یاد بگیرد.

بازی لگو مثال مناسبی است. دقیقاً آن لحظه ای که بچه در حال بهم ریختن قطعات لگو است می‌تواند یک ایده جدید شکل بگیرد. ایده ای که اگر زمان کافی در اختیار داشته باشد می‌تواند به پرورش خلاقیت ذهنی‌اش کمک کند.

کودک دست به خلق کردن می‌زند

  • وسایل مناسب، راهی برای بروز خلاقیت

بچه‌ها شیفته اسباب‌بازی‌ها، ابزار‌ و وسایل اطرافشان هستند. اگر می‌خواهید فرزندتان در فعالیت‌های خلاقانه حضور پیدا کند مطمئن شوید که انواع مختلفی از وسایل برای نقاشی، کاردستی و … در اختیارش هست.  در عصر ربات‌ها و پرینترهای سه بعدی شاید خیلی به ابزارهای معمولی توجه نشود اما برای پرورش خلاقیت کودک این وسایل نیازند. چند تا چوب بستنی شاید به نظر وسیله خاصی نیاید اما می‌تواند خلاقیت بچه را تحریک کند.

خانم صادقی، مربی رباتیک کودک، از اینکه دخترش از وسایل خیلی ساده برای درست کردن کاردستی استفاده می کند احساس رضایت ندارد. او دوست دارد دخترش بیشتر با ابزارهای دیجیتال و کامپیوتری کار کند اما حقیقت این است که اتفاقاً این وسایل ساده و حتی دور‌ریختنی برای پرورش خلاقیت مهم‌ترند.

هر وسیله‌ای کاربرد مخصوصی دارد مثلاً برای چسباندن کاغذ و چیز‌های دیگر، چسب حرارتی و چسب نواری یا برای نقاشی کشیدن، مدادرنگی و ماژیک‌های رنگی مناسب هستند. هر‌چه تنوع وسایل بیشتر باشد ذهن کودک نیز برای خلق چیزهای جدید بازتر است.

کاردستی کودکانه
  • با آغوش باز پذیرای هر نوع خلاقیتی باشید

به علایق کودکان احترام بگذارید. بعضی از بچه‌ها عاشق ساختن چیزها با لگو هستند. بعضی‌هایشان با گِل رس یا خمیر بازی خانه و مجسمه می‌سازند و برخی با نوشتن شعر و داستان سرگرم می‌شوند. سلیقه شان را به رسمیت بشناسید. حتی می‌توانید تشویقشان کنید که چند کار را با هم انجام دهند تا یاد بگیرند چگونه خلاقانه با وسایل و حتی ایده‌ها چیزهای مختلف خلق کنند.

کودک برای یادگیری بازی می‌کند

  • فرآیند مهم‌تر از نتیجه است

در پرورش خلاقیت فرآیند انجام کار خیلی اهمیت دارد. دائم درگیر محصول یا نتیجه کار کودکتان نباشید. اجازه بدهید آزادانه کار کند. آن چیزی که مهم است تلاش‌های کودک و درگیر شدن او با مسائل مختلف است. چه روش یا راهکاری را برای درست کردن چیزی استفاده می‌کند؟ چقدر برای فکر و تلاش کردن زمان خرج می‌کند؟ نحوه برخوردش با اشتباهات و تجارب گذشته اش به چه صورتی است؟ همه اینها با اهمیت‌تر از چیزی هستند که در نهایت می‌سازد.

  • زمان کافی در اختیار کودک قرار دهید

بچه‌ها را محدود به زمان خاصی نکنید. معمولاً کارهایی که نیاز به ایده و خلاقیت دارند زمان زیادی هم نیاز دارند. می‌توانید برای اینکه فرزندتان خسته نشود محدوده زمانی کوتاهی برایش مشخص کنید و بین کار به او استراحت دهید. معمولاً زمان مناسب برای کودکان در مدرسه 50 دقیقه است که می‌توان این میزان را با توجه به سن کودک کاهش یا افزایش داد.

زمان برای کودک

کودکان باید یاد بگیرند ایده‌ها را به اشتراک بگذارند

  • واسطه ارتباط بچه‌ها باشید

بچه‌ها باید هم‌فکری و کار گروهی را یاد بگیرند. خیلی اوقات آنها نمی‌دانند چطور با دیگران ارتباط برقرار و از ایده‌ها و نظرات آن ها استفاده کنند. شما می‌توانید مثل یک رابط آنها را در کنار هم بیاورید و نحوه تعامل و کار گروهی را به آنها آموزش دهید.

همکاری کودکان
  • ایده‌ها را مدیریت کنید

خیلی از بچه‌ها دوست دارند ایده بدهند و آنها را عملی کنند اما نمی‌دانند چطور؟ شما می‌توانید به عنوان یک مدیر به آنها کمک کنید. به این صورت که از آنها بخواهید هر چیزی که به ذهنشان می‌رسد عنوان کنند و بعد بهشان یاد بدهید که چگونه ایده‌هایشان را اجرایی کنند. به عنوان یک مدیر می‌توانید به بچه‌ها راهکارهای مختلف را آموزش دهید تا بتوانند خودشان ایده‌هایشان را اجرا کنند.

کودکان باید کارهایشان را مرور کنند

  • سوالات مناسب بپرسید

کودک ایده‌ ای دارد و آن را اجرا می‌کند. اما پرسیدن سوال‌های مناسب به او در نظم دادن به افکارش می تواند بسیار کمک کننده باشد. برای نمونه دو سوال مهم و اثر‌گذار را با هم بررسی می‌کنیم.

سوالات کودک

چگونه این ایده به ذهنت آمد؟

این سوال خیلی ارزشمند است.مطرح کردن این سوال باعث می‌شود کودک نگاه رو به عقب داشته باشد و بررسی کند که چه مسیری را در ذهنش طی کرده تا به چنین فکری رسیده. این بررسی فرآیند تفکر به نوع نگاه کودک و راهکارهای او انسجام می‌بخشد.

چه چیزی درباره این ایده خیلی برایت هیجان‌انگیز است؟

این سوال معمولاً وقتی پرسیده می‌شود که کودک در مسیر اجرای ایده‌اش دچار مشکل شده باشد. می‌شود این سوال را جور دیگری هم پرسید. از او بپرسید که چرا می‌خواهد این کار را انجام دهد؟ معمولاً پرسیدن این سوال باعث می‌شود که کودک مراحلی را که انجام داده دوباره مرور کند و در این فرآیند متوجه اشتباهش می‌شود و آن را اصلاح می‌کند. کودک باید یاد بگیرد که برای حل یک مشکل باید دائم در حال بررسی و چک کردن مراحل باشد و به پیدا کردن عیب و مشکل کار بپردازد.

  • بگذارید بچه‌ها از افکارتان آگاه شوند

بیشتر پدر و مادرها اجازه نمی‌دهند که بچه‌هایشان از افکارشان با خبر شوند. در حالی که اتفاقاً وقتی کودک شما بداند که چقدر فرآیند فکر کردن برای شمای بزرگسال هم مثل خودش سخت است راحت تر می تواند با چالش های یک مسئله مواجه شود. از نحوه فکر کردن، راهکارهایی که برای حل مسائل دارید و حتی احساسات و هیجاناتتان نسبت به افکارتان آگاهشان کنید. این‌ بهترین هدیه ای است که می‌توانید به فرزندتان بدهید.

وقتی که در حال حل یک مسئله یا انجام یک کار فکری هستید اجازه دهید کودکتان هم در کنارتان بنشیند و نحوه فکر کردنتان را برایش بازگو کنید. از روش‌هایی که در ذهن دارید، استراتژی‌هایتان و حتی روش هدف گذاریتان با او صحبت کنید. او از این طریق به نحوه تفکر شما و چالش‌هایی که دارید پی می‌برد.

پایان سخن

نکته مهم این است که مارپیچ خلاقیت تمام نشدنی است. برای آنکه اثر بخشی آن را متوجه شوید باید این چرخه دائم تکرار شود و به یک دوره خاص محدود نشود.

اما یک نکته را فراموش نکنید. قرار نیست همه کودکان یک جامعه بزرگسالانی نابغه شوند. خلاقیت لزوماً به معنای نبوغ و موفقیت‌های رویایی نیست. همین‌که نوع نگاه فرزندمان به مسائل عمیق‌تر شود و بتواند برای مسائل راه‌حل‌های خلاقانه ای ارائه دهد کفایت می‌کند. سعی کنید توانایی‌های فرزندتان را بشناسید و چیزی را که در حد توان ذهنی و جسمی‌اش نیست و امکان پرورش آن‌ هم وجود ندارد از او نخواهید.

منبع:

ideas.ted.com

میزان رضایتمندی شما از مقاله

میانگین نظرات 4.3 / 5. 13

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *